Hoş geldiniz! Modarazzi olarak E okulda hangi işlemler yapılabilir başlığını tüm ayrıntılarıyla ele alıyoruz.

E-Okulda Hangi İşlemler Yapılabilir? Bir Eğitim Sistemini Etik, Bilgi Kuramı ve Varlık Felsefesi Üzerinden Düşünmek

Bir öğrencinin aldığı 72 puan gerçekten yalnızca 72 midir? Bir devamsızlık kaydı, o kişinin okula gelmediğini mi söyler; yoksa onun hayatında yaşanan, sisteme hiç girmemiş başka bir hikâyenin yalnızca küçük bir izini mi taşır? Bir ekranda görünen “başarılı”, “devamsız”, “sınıf geçti” veya “belge aldı” gibi ifadeler, insanın kendisini bütünüyle anlatabilir mi?

Bu sorular ilk bakışta e-Okulda hangi işlemler yapılabilir? sorusuyla ilgisiz görünebilir. Oysa e-Okul, yalnızca notların ve devamsızlıkların görüldüğü teknik bir platform değildir. O, eğitim hayatının dijital bir temsilidir. Bir öğrencinin belirli bir dönemdeki akademik performansını, devam durumunu, sınavlarını, bazı okul süreçlerini ve çeşitli eğitim verilerini görünür hâle getirir. Millî Eğitim Bakanlığının Veli Bilgilendirme Sistemi üzerinden sınav ve proje bilgileri, notlar, ders programı, devamsızlık, nakil ve yerleştirme bilgileri, okul duyuruları ve çeşitli öğrenci bilgileri takip edilebilmektedir.

Fakat burada felsefenin üç temel sorusu belirir: Doğru olan nedir? Bilgi dediğimiz şeyi nasıl biliriz? Bir insanın dijital kaydı ile gerçek varlığı arasındaki ilişki nedir?

E-Okul Nedir ve Hangi İşlemler Yapılabilir?

E-Okul, Millî Eğitim Bakanlığının eğitim süreçlerinin dijital ortamda yönetilmesini ve öğrenci bilgilerinin ilgili kullanıcılar tarafından takip edilmesini sağlayan bir sistemdir. Veli Bilgilendirme Sistemi tarafında kullanıcı doğrulaması için öğrenciye ilişkin kimlik ve okul numarası gibi bilgiler kullanılmaktadır. Güncel giriş ekranında doğrulama süreçlerine MEB Ajanda üzerinden oluşturulan kod da eklenmiştir.

Veli ve öğrenci açısından başlıca işlemler

• Not bilgilerini görüntüleme: Derslere ait sınav, proje ve diğer değerlendirme sonuçları takip edilebilir.
• Devamsızlık bilgilerini kontrol etme: Öğrencinin okula devam durumuna ilişkin kayıtlar görülebilir.
• Ders programını inceleme: Haftalık ders programı ve ilgili okul bilgileri takip edilebilir.
• Sınav tarihlerini görüntüleme: Sisteme işlenen sınav tarihleri kontrol edilebilir.
• Yıl sonu puanlarını inceleme: Eğitim döneminin sonunda oluşan puanlara ilişkin bilgiler takip edilebilir.
• E-karne ve alınan belgelerle ilgili bilgileri görüntüleme: Dijital eğitim süreçlerinin bir parçası olarak çeşitli sonuç ve belgeler takip edilebilir.
• Nakil durumunu kontrol etme: Öğrencinin okul değişikliğiyle ilgili süreçlerdeki durumu ve bazı nakil bilgileri izlenebilir.
• Yerleştirme ve sınav sonuçlarını takip etme: Eğitim kademesine ve ilgili uygulamaya göre çeşitli sınav ve yerleştirme bilgilerine ulaşılabilir.
• Okul duyurularını takip etme: Okul tarafından sisteme aktarılan duyurular incelenebilir.

Millî Eğitim Bakanlığının güncel e-Okul sayfalarında ayrıca sınav ve nakil işlemlerine ilişkin bilgiler, boş kontenjan ve bazı taban puan bilgileri gibi hizmetler de sunulmaktadır.

E-Okul yalnızca “bakılan” bir sistem değildir

E-Okul hakkında düşünürken önemli bir ayrım yapmak gerekir. Veli Bilgilendirme Sistemi üzerinden öğrencinin ve velinin görebildiği bilgiler ile okul yöneticileri ve öğretmenlerin yönetim sistemi üzerinden gerçekleştirdiği işlemler aynı değildir. Kullanıcı yetkilerine göre erişim alanları değişir.

Örneğin devamsızlık kaydının oluşturulması, öğrencinin veli ekranında bir bilgiyi görüntülemesinden farklı bir işlemdir. Millî Eğitim Bakanlığının okul yönetimi dokümanında devamsızlıkların öğretmenler tarafından yoklama sürecinde belirlenmesi ve ilgili idare tarafından e-Okul sistemine işlenmesi açıklanmaktadır.

Birinci Perspektif: Etik ve E-Okul

Etik, insanların ne yapması gerektiğini, hangi davranışların doğru veya yanlış sayılabileceğini ve bir eylemin hangi ilkelere göre değerlendirilmesi gerektiğini araştıran felsefe alanıdır. E-Okul bu açıdan düşünüldüğünde basit bir bilgi ekranından çok daha fazlasına dönüşür.

Çünkü sistemde bulunan her kayıt, bir insan hakkında karar verilmesine katkıda bulunabilir.

Bir notun arkasındaki insan

Kant’ın ahlak felsefesinde insanın yalnızca bir araç olarak değil, aynı zamanda kendi başına bir amaç olarak görülmesi gerektiği düşüncesi merkezi bir yere sahiptir. Bu yaklaşımı dijital eğitime taşıdığımızda rahatsız edici fakat gerekli bir soru ortaya çıkar: Bir öğrenciyi yalnızca not ortalaması, devamsızlık sayısı veya sınav performansı üzerinden değerlendirmek, onu bir “veri nesnesine” indirgeme riski taşır mı?

Elbette ölçme ve değerlendirme eğitim açısından gereklidir. Sorun ölçmenin kendisinden çok, ölçüm sonucunun insanın tamamıymış gibi yorumlanmasıdır.

Bir öğrenci 45 aldığı için başarısız bir insan değildir. Bir başka öğrenci 95 aldığı için hayatın her alanında başarılı değildir. Puan, belirli bir performansın belirli bir koşul altında oluşturulmuş ölçümüdür. Fakat insan zihni kategoriler üretmeyi sever. Bir sayı kısa sürede bir kimliğe dönüşebilir.

Mahremiyet ve veri etiği

E-Okulun içerdiği öğrenci verileri başka bir etik soruyu gündeme getirir: Bir öğrencinin eğitim verisine kim, ne ölçüde ve hangi amaçla erişmelidir?

Kişisel verilerin korunması yalnızca teknik güvenlik meselesi değildir; aynı zamanda bir etik meselesidir. Kişisel Verileri Koruma Kurumu, bazı kişisel verilerin öğrenilmesi hâlinde ayrımcılık veya mağduriyet doğurabileceğini ve özel nitelikli kişisel verilerin daha sıkı korunması gerektiğini belirtmektedir.

Burada çağdaş veri etiğinin önemli tartışmalarından biri karşımıza çıkar: Bir veri sisteminde “daha fazla bilgi” her zaman “daha iyi eğitim” anlamına gelir mi?

Muhtemelen hayır.

Çünkü verinin artmasıyla yorumlama gücü otomatik olarak artmaz. Aksine, fazla veri yanlış sınıflandırma, gereksiz karşılaştırma veya öğrencinin sürekli gözetim altında hissetmesi gibi yeni sorunlar doğurabilir.

Foucault’nun gözetim sorusu

Michel Foucault’nun modern toplumlarda gözetim ve disiplin üzerine düşünceleri bu noktada dikkat çekicidir. Foucault, bireylerin yalnızca açık cezalarla değil, sürekli gözlenebilme ihtimaliyle de davranışlarını düzenleyebildiğini tartışır.

E-Okulu doğrudan bir “gözetim sistemi” olarak tanımlamak aşırı bir yorum olur. Ancak öğrencinin notunun, devamsızlığının ve eğitim sürecinin sürekli kayıt altında olduğunun farkında olması, eğitim deneyiminin psikolojik boyutunu etkileyebilir.

Şu soru bu nedenle önemlidir: Bir öğrencinin izlenebilir olması, onun daha iyi öğrenmesini mi sağlar, yoksa öğrenmeyi sürekli performans göstermeye dönüştürür mü?

İkinci Perspektif: Bilgi Kuramı ve E-Okul

Bilgi kuramı ya da epistemoloji, bilginin ne olduğunu, nasıl elde edildiğini, ne zaman gerekçelendirilmiş sayılabileceğini ve bildiğimizi sandığımız şeylerden nasıl emin olabileceğimizi araştırır.

E-Okul bu açıdan son derece ilginçtir. Çünkü sistem bize “bilgi” sunar. Fakat ekranda gördüğümüz her bilgi aynı zamanda bir yorumlama sürecinin ürünüdür.

“Sistemde yazıyor” demek “gerçeğin tamamı budur” demek midir?

Platon’un bilgi üzerine düşüncelerinden günümüz epistemolojisine kadar uzanan temel meselelerden biri, doğru inanç ile bilgi arasındaki ilişkinin ne olduğudur. Geleneksel tartışmalarda bilgi, uzun süre “gerekçelendirilmiş doğru inanç” kavramıyla ilişkilendirilmiştir. Gettier’in 1963’te yayımladığı kısa fakat etkili çalışması ise gerekçelendirilmiş doğru inancın bilgi için yeterli olup olmadığını tartışmaya açmıştır.

Bu klasik problem e-Okul bağlamında şaşırtıcı derecede günceldir.

Diyelim ki sistemde bir öğrencinin belirli bir tarihte devamsız olduğu görülüyor. Bu kayıt doğru olabilir. Peki bu bilgi, öğrencinin o gün neden okulda olmadığını açıklar mı?

Hayır.

Kayıt bize bir olguyu verir; fakat olgunun anlamını bütünüyle vermez.

Aynı şekilde 80 puan, sınav sonucuna ilişkin bilgi verir. Fakat öğrencinin konuyu gerçekten anlayıp anlamadığını tek başına kanıtlamaz. Bir sınav sonucu ile öğrenme arasındaki ilişki vardır, fakat bu ilişki özdeşlik değildir.

Ölçüm ile gerçeklik arasındaki mesafe

Çağdaş eğitim felsefesinde önemli tartışmalardan biri, ölçülebilen şeylerin eğitim hedefleriyle ne kadar örtüştüğüdür. Eğitim ekonomisinde ve politika araştırmalarında kullanılan ölçme modelleri, başarıyı karşılaştırılabilir hâle getirebilir. Ancak karşılaştırılabilirlik, her zaman kapsamlılık anlamına gelmez.

Bir öğrencinin notu bir model gibi düşünülebilir. Model, gerçekliğin kendisi değildir; gerçekliğin belirli amaçlarla seçilmiş bir temsilidir.

Bu ayrım çok değerlidir.

Bir harita nasıl bir şehrin kendisi değilse, e-Okuldaki öğrenci kaydı da öğrencinin kendisi değildir.

Bir insanın arkadaşlıklarını, korkularını, meraklarını, hayal kırıklıklarını, ailesindeki değişimleri, gece boyunca çözdüğü zor bir problemi veya öğretmenin tek bir cümlesiyle yeniden canlanan öğrenme isteğini bir not sütununa sığdırmak mümkün değildir.

Popper ve yanılabilirlik

Karl Popper’ın bilim felsefesindeki yanılabilirlik fikri de burada düşündürücü bir araç sunar. Bilgimizin kesin ve değişmez olduğunu varsaymak yerine, yanlışlanabilir ve geliştirilebilir açıklamalarla ilerlemek, eğitim verilerinin yorumlanmasına da daha temkinli yaklaşmayı sağlayabilir.

Bir öğrencinin düşük not alması, “bu öğrenci matematikte başarısızdır” biçiminde kesin bir kimlik cümlesine dönüştürülmemelidir. Daha makul soru şudur: Bu öğrenci, bu değerlendirmede, bu koşullarda, hangi öğrenme güçlüğünü yaşamış olabilir?

İkinci soru daha yavaş ilerler. Fakat insanı daha ciddiye alır.

Üçüncü Perspektif: Ontoloji ve Dijital Öğrenci

Ontoloji, var olanın ne olduğunu ve bir şeyin “var olmasının” ne anlama geldiğini sorgulayan felsefe dalıdır.

İlk bakışta ontoloji ile e-Okul arasında büyük bir mesafe vardır. Ancak dijital sistemlerdeki kayıtların toplumsal gerçeklik üzerindeki etkisi düşünüldüğünde bu mesafe hızla kapanır.

Dijital kayıtta bulunan öğrenci ile gerçek öğrenci aynı mıdır?

E-Okulda bir öğrenciye ilişkin kayıt bulunur. Adı, okul numarası, dersleri, notları ve eğitim sürecine ilişkin çeşitli verileri sistemde temsil edilir. Fakat dijital kayıt ile gerçek kişi arasında önemli bir ontolojik ayrım vardır.

Kayıt, kişinin kendisi değildir; kişiye ilişkin bir temsildir.

Bu ayrım yapay zekâ çağında daha da önem kazanıyor. Bugün eğitimde algoritmik değerlendirme, öğrenme analitiği ve kişiselleştirilmiş eğitim sistemleri üzerine tartışmalar giderek büyüyor. Bir algoritma öğrencinin geçmiş performansına bakarak gelecekteki başarısını tahmin edebilir. Fakat tahmin, kader midir?

Bir sistem bir öğrencinin başarılı olma ihtimalini düşük hesapladığında, bu tahmin öğretmenlerin, ailelerin veya öğrencinin beklentilerini etkilerse ne olur?

Burada “kendini gerçekleştiren kehanet” problemi ortaya çıkar: Bir insan hakkında yapılan tahmin, insanların o insana davranışını değiştirerek tahminin gerçekleşmesine katkıda bulunabilir.

Veri öğrenciyi açıklamaz, öğrenciyi temsil eder

Bu nedenle dijital eğitim sistemlerinin en önemli felsefi ilkelerinden biri şu olabilir: Temsil ile gerçekliği birbirine karıştırmamak.

E-Okulda görülen kayıtlar eğitim yönetimi için son derece değerlidir. Öğrencinin hangi dersten hangi sonucu aldığı, devamsızlık durumu veya sınav tarihleri gibi bilgiler eğitim sürecinin düzenlenmesine yardımcı olur.

Ancak bu verilerin anlamlı olabilmesi için bağlam gerekir.

Aristoteles’in insanı yalnızca tek bir özelliğe indirgemeyen erdem ve karakter yaklaşımı burada yeniden hatırlanabilir. Bir insanın nasıl bir insan olduğunu anlamak, tek bir davranıştan veya tek bir ölçümden daha geniş bir değerlendirme gerektirir. Eğitim de yalnızca puan üretme faaliyeti değil, insanın yeteneklerini, karakterini, merakını ve dünyayla ilişki kurma biçimini geliştirme sürecidir.

E-Okulun Günlük Hayattaki Felsefesi

Günlük yaşamda e-Okul çoğu zaman çok daha pratik bir amaçla açılır: “Notum girilmiş mi?”, “Kaç gün devamsızlığım var?”, “Sınav ne zaman?”, “Karne bilgim nerede?”, “Nakil sonucum belli oldu mu?”

Bu soruların her biri makuldür.

Fakat bazen ekranın karşısında birkaç saniye daha uzun kalmak gerekir.

Bir notu gördüğümüzde hissettiğimiz sevinç ya da hayal kırıklığı, sistemin teknik işlevinden bağımsız değildir. Dijital kayıt, duygusal bir deneyimin parçasına dönüşür. Bir öğrencinin 100 aldığı gece duyduğu gurur ile 40 aldığı akşam yaşadığı sessizlik, veri tabanında aynı türden bir kayıt gibi görünür. Oysa insan deneyiminde aralarında uçurum olabilir.

Notların ahlakı, bilginin sınırları

Bu nedenle e-Okul kullanırken üç basit soru zihinsel bir pusula işlevi görebilir:

• Etik: Bu bilgi hakkında ne yapmam doğru olur?
• Epistemoloji: Bu bilgiyi gerçekten ne ölçüde biliyorum?
• Ontoloji: Bu kayıt, temsil ettiği insan hakkında neyi gösteriyor ve neyi göstermiyor?

Bu üç soru birlikte düşünüldüğünde e-Okul yalnızca teknolojik bir sistem olmaktan çıkar; eğitim, insan ve bilgi arasındaki ilişkiyi anlamak için küçük fakat güçlü bir felsefi laboratuvara dönüşür.

Güncel Eğitim Tartışmalarında E-Okulun Yeri

Dijitalleşen eğitim dünyasında temel mesele artık yalnızca verilerin toplanması değildir. Verilerin nasıl yorumlandığı, kim tarafından kullanıldığı ve hangi kararlara dönüştürüldüğü giderek daha fazla önem kazanmaktadır.

Bugün yapay zekâ destekli eğitim araçları, öğrenme analitiği, otomatik değerlendirme ve öğrenci profilleme gibi uygulamalar tartışılırken e-Okul gibi sistemler daha geniş bir dijital ekosistemin parçası olarak düşünülmelidir.

Bir tarafta büyük avantajlar vardır: Bilgiye daha hızlı ulaşmak, okul-aile iletişimini kolaylaştırmak, kayıtların düzenli tutulmasını sağlamak, eğitim süreçlerini izlemek ve bürokratik yükü azaltmak.

Diğer tarafta ise şu sorular bulunmaktadır:

• Verinin güvenliği nasıl korunacak?
• Yanlış girilen bir bilginin sonuçları ne olacak?
• Öğrencinin geçmiş performansı geleceğine ne kadar yön vermeli?
• Algoritmalar veya istatistiksel modeller eğitim kararlarında ne kadar belirleyici olmalı?
• Ölçülemeyen yetenekler eğitim sisteminde nasıl görünür kılınabilir?
• Çocuğun mahremiyeti ile velinin bilgi alma hakkı arasında nasıl bir denge kurulmalı?

Bu soruların kesin ve tek bir cevabı yoktur. Zaten felsefenin değeri de burada ortaya çıkar: Her soruyu hemen kapatmak yerine, sorunun içinde saklı varsayımları görünür kılmak.

Sonuç: E-Okulda Görünen İnsan, Ekranda Görünmeyen Hayat

E-Okulda notlar, sınavlar, devamsızlıklar, ders programları, yıl sonu puanları, e-karne bilgileri, nakil ve yerleştirme süreçlerine ilişkin çeşitli bilgiler takip edilebilir. Eğitim yönetimi açısından bunların her biri önemli ve işlevsel verilerdir.

Fakat e-Okulu yalnızca “hangi işlemler yapılabilir?” sorusuyla sınırlamak, sistemin insan hayatındaki anlamını eksik bırakır.

Çünkü her dijital kaydın arkasında yaşayan bir insan vardır.

Bir devamsızlık satırının arkasında belki hastalık, belki ulaşım problemi, belki ailevi bir mesele, belki yalnızca kötü geçen bir gün vardır. Bir düşük notun arkasında belki konu eksikliği, belki sınav kaygısı, belki yanlış anlaşılmış bir soru, belki de henüz keşfedilmemiş bir öğrenme biçimi bulunur. Bir yüksek notun arkasında ise sadece “başarı” değil, saatlerce süren çalışma, uykusuzluk, merak, destek veya bazen başarısız olma korkusu olabilir.

Felsefe tam da burada bize yavaşlamayı öğretir.

Etik, bir veriyi kullanırken insana nasıl davranmamız gerektiğini sorar. Bilgi kuramı, ekranda gördüğümüz bilginin sınırlarını hatırlatır. Ontoloji ise dijital kaydın gerçek insanla aynı şey olmadığını gösterir.

Belki de e-Okula bakarken sorulması gereken en önemli soru “Kaç aldım?” değildir.

Belki daha derindeki soru şudur: Bu sayı benim hakkımda ne söylüyor ve benim hakkımda söyleyemediği neler var?

Bir sistem bizi kayıt altına alabilir; fakat bizi bütünüyle tanıyabilir mi? Bir not öğrenmeyi temsil edebilir; fakat öğrenmenin kendisi olabilir mi? Bir öğrenci hakkında binlerce veri toplanabilir; fakat o insanın yarın kim olacağını bugünden gerçekten bilebilir miyiz?

Ve belki en zor soru en sonda kalır: İnsanı anlamak için daha fazla veriye mi ihtiyacımız var, yoksa bazen verinin söyleyemediği şeyleri duyabilecek daha fazla bilgeliğe mi?

Eksik işlem türlerini daha net ayır

Bu içerikte E okulda hangi işlemler yapılabilir konusunu ana hatlarıyla derledik, teşekkür ederiz.